Η Εταιρεία Μελέτης Οχυρωματικής Γραμμής Μεταξά 1936 – 1941 «Γοργύρα», είναι Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία ιστορικών ερευνών με έδρα στην πόλη των Σερρών. Αποτελεί την πρώτη ιδιωτική πρωτοβουλία, που εργάζεται διακριτικά και μεθοδικά, για την ανάδειξη και διατήρηση της ιστορικής μνήμης τηςοχυρωματικής Γραμμής Μεταξά, που αποτέλεσε το μεγαλύτερο κατασκευαστικό έργο που έλαβε χώρα στην Ελλάδα τον 20ο αιώνα.
Πλαισιώνεται από μια ομάδα ιστορικών, συγγραφέων και ειδικών συνεργατών (τοπογράφων, πολιτικών μηχανικών) με κοινό παρανομαστή, την ελληνική οχύρωση της περιόδου 1936-1941, την αποκαλούμενη και οχύρωση Μεταξά. Εκ των μελών της είναι οι συγγραφείς και ερευνητές, Κώστας Λαγός, Πλάτων Περαρής, Νίκος Β. Γκιρμπάτσης και Κωνσταντίνος Κυρίμης.
Σκοπός της Γοργύρα είναι να ανασύρει από την ιστορική λήθη, το σύνολο των οχυρώσεων της Γραμμής Μεταξά και των λοιπών ελληνικών οχυρωματικών έργων της περιόδου 1936-1941. Παράλληλα συνδράμει με συντεταγμένες δράσεις, προκειμένου να αποκατασταθεί το «χαμένο» αρχειακό υλικό της Οχύρωσης Παραμεθορίου Ζώνης 1936 – 1941, που δεν διασώζεται στο αρχείο της Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού (ΔΙΣ),ενδεχομένως να απωλέστηκε κατά τη διάρκεια της κατοχικής περιόδου 1941-44.
Όραμα της Γοργύρα είναι η ανάδειξη του συνόλου της οχυρωματικής Γραμμής Μεταξά, η πολιτιστική ευαισθητοποίηση για τη συντήρηση των οχυρώσεων και την μετατροπή τους χώρους ιστορικής μνήμης.
Προς αυτήν την κατεύθυνση εστιάζουμε τη μελέτη και την έρευνά μας, στον εντοπισμό και την καταγραφή οχυρωματικών έργων, που αναφέρονται σε εκδόσεις της ΔΙΣ και σε εκθέσεις διοικητών Ταγμάτων – Συνταγμάτων – Οχυρών, για την πολεμικής τους δράση κατά την γερμανική εισβολή τον Απρίλιο του 1941, πλην όμως δεν διασώζονται οι κατασκευάστηκες λεπτομέρειες των έργων (π.χ. ακριβή θέση, διάταξη καταφυγίων, όψεις-κατόψεις). Το ερευνητικό προϊόν των μελετών υποβάλλεται στη ΔΙΣ για αξιολόγηση.
Με γνώμονα πάντα την υπεύθυνη ενημέρωση, οι δημοσιεύσεις της Γοργύρα είναι τεκμηριωμένες εργασίες, προϊόντα έρευνας πεδίου και αναζήτησης ιστορικών πηγών, και όχι διαδικτυακά αλιεύματα, μυθοπλασίες ή αόριστες γενικεύσεις. Παράλληλα οι δράσεις της Γοργύρας επεκτείνονται διακριτικά στο σύνολο της οχύρωσης Μεταξά, στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, αλλά και στα ναυτικά οχυρά της περιόδου 1936-1941, με σεβασμό πάντα στο έργο και την αποστολή των Στρατιωτικών Αρχών, που εποπτεύουν τις αμυντικές περιοχές, πειθαρχώνταςστις υποδείξεις τους.
Ένα σύντομο ιστορικό και με σημαντικότερα ορόσημα της Γοργύρα που αποδεικνύει ότι πρωτοπόρησε και πρωτοπορεί, στην έρευνα επί της οχυρωματικής Γραμμής Μεταξά είναι τα παρακάτω:
- Οι πρώτες παράλληλες ιστορικές έρευνες και αναζητήσεις του Κώστα Λαγού, Πλάτων Περαρή και Νίκου Γκιρμπάτση, ξεκίνησαν στις αρχές του 2000, δεν περιορίζονταν μόνο σε ένα «brand name» της ελληνικής οχύρωσης, αλλά στο σύνολό της οχυρωματικής Γραμμής Μεταξά. Αυτές οι έρευνες οδήγησαν στη συγγραφή δύο ιστορικών τόμων, Η Μάχη των οχυρών: 6-10 Απρίλιου 1941 (2008)και τη Στενωπό Ρούπελ: Ο αγώνας των οχυρών κατά τη γερμανική εισβολή (2009).
- Το πλούσιο βιντεοληπτικό και φωτογραφικό υλικό από τις έρευνες πεδίου είχε σαν αποτέλεσμα το 2013 , τη δημιουργία του διαδικτυακού πρώτου καναλιού στη ψηφιακή πλατφόρμα YouTube με τίτλο Metaxas Line (με ανελλιπή λειτουργία μέχρι σήμερα) και θεματολογία αποκλειστικά την οχύρωση Μεταξά.
- To 2016 σε εκδήλωση του Δήμου Κάτω Νευροκοπίου και της ΑΜΚΕ «Κηρυκείον», στο Βώλακα Δράμας (Aloni Hotel & SPA) σχετικά με τα οχυρά του Κάτω Νευροκοπίου και Βώλακα, οι Κώστας Λαγός, Πλάτων Περαρής και Νίκος Γκιρμπάτσης, έκαναν τις πρώτες ζυμώσεις για τη δημιουργία ενός ερευνητικού φορέα σχετικά με τη διάσωση και διάδοση της ιστορίας των ελληνικών οχυρών, στην κοινή βάση ότι: τα μεγάλα και όμορφα έργα πεθαίνουν, όταν δεν μιλάμε για αυτά.
- Το 2017 δημιουργήθηκε και η πρώτη ιστοσελίδα με θέμα την ελληνική οχύρωση www.metaxasline.org.
- Από το 2018 στο κοινό όραμα για τη δημιουργία ενός ιστορικού ερευνητικού φορέα σχετικά με την ελληνική οχύρωση περιόδου 1936-1941 συμπορεύτηκε και ο Κωνσταντίνος Κυρίμης, κατόπιν κοινών ερευνητικών δράσεων στα οχυρά του Κάτω Νευροκοπίου και Βώλακα.
- Παράλληλα με την ιδέα της δημιουργίας «εταιρεία» ιστορικών ερευνών σχετικά με την οχυρωματική Γραμμής Μεταξά, ταυτίστηκαν οι Πασχαλιά Πάσχου (καθηγήτρια αγγλικής) και Τζουζέπε Ντι Σάντο (αστυνομικός-ορειβάτης), που συμμετείχαν ανελλιπώς σε όλες σχεδόν τις ερευνητικές δράσεις και οι Κελίδης Παναγιώτης (στρατιωτικός), Δημήτρης Γεωργιλάς (πολιτικός μηχανικός), Αντώνης Κυριακού (λογιστής) και Γιώργος Στάμου (εκδότης).
- Το 2022 ευοδώθηκαν οι προσπάθειες και η Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία Μελέτης Οχυρωματικής Γραμμής Μεταξά 1936 – 1941 Γοργύρα, πήρε «σάρκα και οστά» με έδρα την πόλη των Σερρών. Έμβλημα της Εταιρείας, είναι τομή πολυβολείου οχυρού περιόδου 1936-1941, σε ασπίδα σφαιροειδούς τριγώνου (ταυτόσημο της ελληνικότητας του σήματος, με βάση την Εραλδική επιστήμη) και ρητό: άμυνα μέχρις εσχάτων, που ήταν και η αποστολή των ελληνικών οχυρών.
Η Γοργύρα εκτός από το ερευνητικό και συγγραφικό της έργο υλοποιεί και δράσεις δημόσιας ιστορίας για τη διάδοση της ιστορίας των ελληνικών οχυρών σε ευρύτερο κοινό.
- Έτσι το 2022 με χορηγούς Σερραίους επιχειρηματίες η Γοργύρα επιμελήθηκε τη κατασκευή 10 επεξηγηματικών πινακίδων, που τοποθετήθηκαν στην ευρύτερη περιοχή του επισκέψιμου χώρου οχυρού Ρούπελ, για την πληρέστερη ενημέρωση των επισκεπτών.
- Η δράση συνεχίστηκε το 2023 με τη επιμέλεια και σχεδίαση ενημερωτικών πινακίδων σε καταφύγια εντός του οχυρού Ρούπελ.
- Το 2023 η Γοργύρα συνεργάστηκε με το Δήμο Κάτω Νευροκοπίου, την Dream Worker (εταιρεία δημιουργίας θεματικών πάρκων) και τη White Fox (εταιρεία παραγωγής ψηφιακών προϊόντων), για τη δημιουργία του πρώτου χώρου εικονικής πραγματικότητας (VR Room) για τη μάχη των οχυρών, στα εγκαίνια του οποίου κεντρικός ομιλητής ήταν ο Νίκος Γκιρμπάτσης.
- Το 2024 η Γοργύρα σχεδίασε και επιμελήθηκε τη δημιουργία θεματικού χώρου εντός των στοών του οχυρού Ρούπελ, με τίτλο «Οχυρό Ρούπελ: μέσα από τα μάτια των μικρών μαθητών», που διαχειρίζεται τη ιστορία των οχυρών με 20 εικονογραφημένες παραστάσεις, ώστε να γίνεται κατανοητή από τους μικρούς επισκέπτες του οχυρού.
Παράλληλα η Γοργύρα στηρίζει κάθε πρωτοβουλία και δράση δημόσιας ιστορίας που έχει ως σκοπό την ανάδειξη της ιστορίας της ελληνικής οχύρωση της περιόδου 1936 – 1941.
